Het woord roept mooie associaties op met planten en dieren. Maar biodiversiteit gaat ook over genetisch materiaal en ecosystemen. Dit vormt het ecologisch kapitaal van het leven en van de economie, maar ook de bestaansbasis voor grote groepen armen op het platteland: kleinschalige producenten en vissers, bosbewoners en nomadische veetelers. Voedsel, grondstoffen en klimaat zijn alle afhankelijk van biodiversiteit. Behoud van biodiversiteit, voedselvoorziening en armoedebestrijding gaan dan ook hand in hand. Met een groeiende wereldbevolking, veranderende voedingspatronen en toenemende verstedelijking is voedselzekerheid en het behoud van biodiversiteit en ecosystemen een steeds belangrijker vraagstuk geworden. Nog steeds is de wereldwijde voedselproductie voor 70 procent in handen van kleinschalige producenten: landbouwers, maar ook nomaden, vissers en bosbewoners. Zij kunnen niet zonder de natuurlijke rijkdom aan soorten gewassen en dieren, en zijn ook het meest gevoelig voor klimaatverandering. Maar met de noodzaak van grotere voedselproductie is er vooral aandacht voor de grootschalige, eenvormige agro-industrieën en raken de belangen van gemarginaliseerde groepen en het behoud van biodiversiteit nog verder ondergeschikt. Het aantal soorten loopt al jaren terug. Daarom moet het garanderen van voedselzekerheid en economische ontwikkeling zijn gebaseerd op een verstandig gebruik van natuurlijke hulpbronnen, teneinde deze terugloop niet onder een bepaald minimum te laten zakken.
Berekenen milieukosten
Aan de grote inspanning die dat vergt, wil Hivos een bijdrage leveren. In het Zuiden hebben veel van onze activiteiten betrekking op behoud van biodiversiteit en voedselzekerheid. Een aantal Hivos-partners heeft met succes gezocht naar duurzame, maar toch rendabele landbouwmethoden. In Costa Rica ontwikkelde CEDECO een methode om de ‘milieukosten’ van een bepaald productieproces te berekenen (hoeveel verlies van soorten, waterverbruik en CO2-uitstoot gaat ermee gepaard). Met die methode kunnen bedrijven hun ‘gebruik van het ecosysteem’ vaststellen – en financieel compenseren. Dat geld komt ten goede aan coöperaties van kleine boeren die milieubesparend werken en met hun gewassen ook nog broeikasgas uit de lucht halen. Hivos en CEDECO werken aan een programma om deze vorm van compensatie grootschalig aan bedrijven in heel Latijns-Amerika aan te bieden.
Coöperaties
In 2011 zette Hivos haar samenwerking voort met een groot aantal coöperaties van kleinschalige boeren om biologische landbouw in te voeren, voedselgewassen te verbouwen in combinatie met bosbeheer (agroforestry) en zaden van belangrijke soorten te beschermen. Door jarenlange inspanningen is de biologische sector in bijvoorbeeld Oost-Afrika sterk gegroeid. Waar Hivos de afgelopen jaren sterk heeft ingezet op het toegankelijk maken van de internationale markt voor biologische en fair trade producten, kijken we nu meer naar de bestaande productketens en proberen die duurzamer te maken. Gestaag wordt er vooruitgang geboekt, mede door de toenemende interesse van het bedrijfsleven. In Oost-Afrika hebben wij samen met koffiegroothandel ECOM en coöperaties van kleine koffieboeren een productiemodel ontwikkeld op basis van intensieve duurzame methodes, die hogere opbrengsten en betere kwaliteit opleveren. Dat biedt iedereen voordeel: hoger inkomen voor de boeren, aandacht voor milieueisen, gegarandeerde aanvoer voor de onderneming. Inmiddels vindt deze opzet navolging en zullen wij in de komende jaren meer programma’s langs deze lijnen ontwikkelen. Op soortgelijke wijze werken wij samen met het Nederlandse bedrijf Kruidenier Foodservices bij de vermarkting van bananen en ananas uit Zuid-Amerika.
Kennisprogramma
Door de veelheid van onderwerpen die met biodiversiteit te maken hebben, vinden wij het nodig om onze inzichten steeds te vernieuwen en te toetsen. Daarom hebben we met Oxfam Novib, waarmee Hivos jarenlang een biodiversiteitsfonds beheerde, een specifiek kennisprogramma opgezet. Dat moet vanaf 2012 leiden tot een betere basis voor de praktijk van onze partners op dit gebied en ook kennis opleveren voor het internationale debat over voedselzekerheid en biodiversiteit. Het afgelopen jaar bracht Hivos al een aantal publicaties uit over voedselzekerheid en behoud van biodiversiteit. Deze werkzaamheden sluiten aan op het al langer bestaande kennisprogramma Small Producer Agency in the Globalised Market. Binnen dat kader zoeken wij samen met het International Institute for Environment and Development (IIED, Londen) en een internationaal netwerk van deskundigen naar betere methoden om de weerbaarheid van kleine boeren te verbeteren tegenover zowel economische als ecologische uitdagingen.
In Nederland was algemeen directeur Manuela Monteiro lid van de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen. Dit gezelschap van publieke en private actoren bracht een advies uit aan het kabinet over manieren om behoud van biodiversiteit in het beleid te verankeren. De opvolging van dat advies zal worden bevorderd en bewaakt in het Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie, waarin Hivos eveneens participeert.
